Brouns werkt aan ‘geïntegreerd’ leegstandsregister
Zo’n geïntegreerd register is een cruciaal instrument om de doelstellingen van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen te realiseren. Het BRV zegt dat tegen 2050 zo’n 450.000 extra woningen gebouwd moeten worden. De bouwsector schatte dat aantal recent zelfs op 600.000. Studiewerk van de Taskforce Wonen-Ruimte illustreert dat dit volgens de overheid perfect haalbaar is door verdichting, aansnijden van goed gelegen gronden en betere benutting van de bestaande bebouwing. De leegstaande woningen en bedrijfssites komen voor dat laatste uiteraard in het vizier.
De leegstaande bedrijfsruimtes hebben het voorbije jaar al heel wat ‘beleidsaandacht’ gekregen. Zij worden vandaag op Vlaams niveau geïnventariseerd en belast.
De Taskforce Wonen-Ruimte heeft de inventaris onder de loep genomen en 769 sites geïdentificeerd die ‘goed gelegen’ zijn en eventueel getransformeerd kunnen worden naar extra woningen. Minister Brouns had die sites vervolgens op het oog toen hij zijn ‘bouwboost’ aankondigde.
Vergeet ook niet dat de tarieven voor de leegstandsheffing per 1 januari 2026 gevoelig zijn verhoogd. De tarieven stegen op die datum met 12%. Ze bedragen vandaag:
De minimumbelasting is 3.700€ of (voor niet-landbouwbedrijven) 2,47 euro/m² oppervlakte van het grondvlak (whichever is highest). Daarnaast is recent ook nog de subsidie voor saneringswerkzaamheden afgeschaft. Daarmee is zowat de laatste financiële ondersteuning voor heractivatie verdwenen.
Kortom: Vlaanderen verscherpt de sanctionering van leegstaande bedrijfsruimten, met als doel dat ze sneller opnieuw een nuttige aanwending/bestemming krijgen. Reconversie naar een woonfunctie is daarbij een optie, zeker voor de goed gelegen sites. Noteer trouwens dat een bedrijfsruimte pas na 3 jaar leegstand wordt geïnventariseerd.
Bij leegstaande woningen is de situatie enigszins anders. Niet de Vlaamse overheid maar de lokale besturen zijn hier bevoegd voor de inventarisatie en sanctionering (via een leegstandsbelasting). Niet elke gemeente is daarin even actief. Hoewel de meeste (maar niet alle) gemeenten een inventaris van leegstaande woningen bijhouden, betekent dit nog niet dat er ook personeel is belast met de feitelijke opsporing. Sommige gemeenten (weliswaar een kleine minderheid) hebben zelfs geen belastingreglement.
Omdat de leegstandsregisters lokaal worden bijgehouden is er op Vlaams niveau slechts een fragmentair zicht op het totaal aantal leegstaande woningen. Volgens de Taskforce Wonen-Ruimte gaat het minstens om 23.000 wooneenheden. Kortom: het totaal potentieel is onvoldoende duidelijk in beeld. Vandaar het initiatief om tot één geïntegreerd digitaal leegstandsregister te komen op Vlaams niveau. Bedoeling is dat daar alle leegstaande panden in komen, ongeacht hun bestemming of functie. Dit register moet ook publiek consulteerbaar zijn, bvb. voor ondernemers die zoeken naar een nieuwe handelslocatie.
Het Vlaams Parlement gaf in december 2025 via een resolutie aan minister Brouns de opdracht om zo’n geïntegreerd register uit te bouwen. Vlak voor de zomervakantie gaf hij een stand van zaken. Hij onderschreef daarbij de noodzaak van dergelijk register. De praktische uitwerking moet echter stapsgewijs aangepakt worden. Het is niet noodzakelijk een evidente oefening.
In december 2025 werd wel reeds een nieuwe applicatie, de zogenaamde tool voor de registratie van de leegstaande en/of verwaarloosde bedrijfsruimten, in gebruik genomen. Die veel gebruiksvriendelijkere digitale toepassing laat een permanente data-invoer en opvolging toe, zowel door de lokale besturen als door het Departement Omgeving. Verdere verbeteringen aan de tool zijn gepland in een tweede ontwikkelfase, bijvoorbeeld door een koppeling met authentieke gegevensbronnen van het kadaster. De juridische basis voor de koppeling met het kadaster werd voorzien in het besluit van de Vlaamse Regering van 10 juli 2026.
Volgende stap wordt de verruiming van de scope. Minister Brouns: ‘Dat is onderdeel van de brede hervorming van het leegstandsinstrumentarium om tot een effectievere aanpak te komen van leegstaande en verwaarloosde bedrijfsruimten. In dat traject wordt dus ook een uitbreiding van de scope van de inventaris van leegstaande en/of verwaarloosde bedrijfsruimten besproken. Daarbij bekijken we de verruiming van het register met gebouwen en kleine bedrijfsruimten. Het gaat dan over niet-woningen of percelen kleiner dan 500 vierkante meter, die nu deel uitmaken van de inventaris van leegstaande, respectievelijk verwaarloosde woningen en gebouwen.’
De minister mikt nu eerst op de decreetswijzigingen die hiervoor nodig zijn. Doel is om die in de loop van 2027 aan het Parlement voor te leggen. De verdere ontwikkeling en uitbouw van de digitale tool en de achterliggende databank zal daarop volgen. Als er dan een volledig en accuraat register is voor leegstaande gebouwen, zal als derde stap werk gemaakt worden van een integratie met het register van de leegstaande woningen. Daarover lopen heden verkennende gesprekken.
Conclusie: de uitbouw van een geïntegreerd register is dus ‘work-in-progress’. Het zal er komen maar dus niet onmiddellijk. Denk eerder 2028 of zelfs 2029…
